Xin chào

Mình đã bỏ trang này một thời gian. Đúng hơn là close. Thời gian đó mình đã quên mất là mình muốn (và thích) công việc viết.

Sau một hồi suy nghĩ, mình muốn bắt đầu lại, nhưng còn khá “lăn tăn” với việc bắt đầu từ trang cũ hay làm một trang mới hoàn toàn.

Và với thói quen “ăn mày dĩ vãng”, “sẽ cảm thấy trống trống mất gốc nếu xung quanh không có kỉ vật nào nhắc nhở về quá khứ”, mình quyết định bắt đầu từ trang cũ, từ những việc đang dang dở.

Cũng giống như những quyển sổ chỉ viết vài trang đầu, mà trước đây thường là từ mới tiếng Anh, sau đó bỏ ngỏ, mình cũng đã chỉ luôn muốn bỏ đi tất cả để làm lại từ đầu mỗi khi làm sai, hoặc chỉ đơn giản là không muốn bắt đầu từ những thứ “có vết”. Giờ mình muốn học cách sửa chữa, học cách hoàn thiện thay vì liên tục xóa đi vẽ lại.

Khi vô tình chạm mắt với một người lạ ở khoảng cách gần, nếu không quá bất tiện hay có thể gây hiểu lầm, hãy mỉm cười với họ. Hoặc nói lời chào nếu bạn đoán chừng được có thể người đó làm việc cùng công ty, sống cùng một tòa nhà, học cùng một khoa,… Có thể sau đó bạn cũng chẳng bao giờ gặp lại họ nữa, nhưng bớt đi một khuôn mặt lạnh, tại sao không?

Advertisements

‘Protected child’

blog

Nói về chuyện muốn giữ lấy đứa trẻ trong mình.

Hôm trước mình đọc được một tiêu đề bài viết trên Medium, đại khái là “tâm sự của người luôn muốn giữ lấy phần trẻ con trong mình”. Dù mình chưa đọc bài viết đó, nhưng một cách trùng hợp như 1 + 1 = 2 nó lại đúng với những gì mình đã nghĩ, từ lâu, mà chưa biết nổi sóng thế nào.

thơ thẩn than thở

Thời học đại học, mình quen một chị.

Chị nói một trong những điều chị quý ở mình là nét ngây thơ trong trẻo, sau 4 năm phấn hồng của giảng đường đại học vẫn không bị mất đi.

Sau này nếu gặp được người thương, mình nghĩ mình sẽ phải hỏi bạn ấy trước là, liệu có bao dung được cho đứa trẻ trong mình không.

Bởi vì mình vốn là đứa cố chấp, muốn giữ mãi và bảo vệ cái phần trẻ con trong con người mình.

Nhưng cuộc sống mà, không cho ai làm cái gì một cách dễ dàng. Trẻ con khi chưa kinh nghiệm, chưa chai lì như người lớn thì luôn là đối tượng dễ bị tổn thương hơn, và tổn thương sâu sắc hơn. Trẻ con trong mắt người khác luôn luôn là đối tượng không hiểu gì về thế giới, cần được bảo vệ. Một đứa trẻ thì khó lòng có được sự tin tưởng, trong khi một người trưởng thành thì luôn cần khẳng định bản thân.

Và đó cũng là những thứ xảy đến với mình.

Đã nhiều lần mình tự hỏi, tại sao mình lại lựa chọn như thế. Lựa chọn ở một góc nào đó trong tâm hồn, ngừng lớn. Mình chưa bao giờ coi trưởng thành là một mỹ từ. Những sự việc xung quanh, những tương tác trong các mối quan hệ, đối với mình đều như những lần đầu. Cảm giác được công nhận vui sướng như lần đầu được bố mẹ vỗ tay, cảm giác bị phản bội đau đớn như lần đầu bị ngã, không biết chuyện gì đang xảy ra với mình, chỉ thấy đau, và chỉ biết đau thôi.

Mình đã có thể phản ứng khác đi. Trưởng thành mà, lần thứ n rồi thì anh cũng phải có kinh nghiệm. Mình cũng đã từng có lúc quên mất lựa chọn “forever young” của bản thân, để làm một người lớn trưởng thành, nghi ngờ, cẩn trọng, khiêm nhường và bớt thắc mắc.

Điều mà một người lạ nhìn thấy ở một người mang hình dáng trưởng thành nhưng tâm tính trẻ nhỏ ít khi là những điều tích cực. Lựa chọn bảo vệ “đứa trẻ” này, mình đã đi qua rất nhiều mâu thuẫn, cũng mất đi nhiều thứ.

Mình cũng từng hối hận. Nhưng rồi mình nhận ra, chừng nào mình còn kiên định với lựa chọn của bản thân, và thực sự nhiệt tâm với nó, thì rồi mình sẽ nhìn thấy con đường. Khi bạn đặt bản thân vào hệ quy chiếu của người khác, bạn sẽ luôn thấy mình lạc lõng, không hợp, không đứng được ở một vị trí cao thấp nào cả. Nhưng khi nhìn mọi thứ khác đi, mở lòng hơn với chính bản thân, bạn sẽ thấy rõ hơn mình muốn điều gì.

thế nên

Tại sao mình không nói là “bạn sẽ thấy tốt hơn”? Vì mình không chắc. Đồng xu thì luôn có hai mặt, những thứ khác thậm chí còn là n mặt. Chỉ là trong khi đưa ra những sự lựa chọn, đứng trước những ngưỡng cửa của được và mất, bạn sẽ nhận ra mình thực sự mong muốn điều gì.

Đối với mình, mình hạnh phúc khi được làm điều mình muốn. Đối với người khác, hạnh phúc có thể là khi làm được điều họ cần, tốt cho họ.

Vì vậy mình muốn nhắn gửi đến đứa trẻ trong mình, cũng như nếu còn ai đó khác cùng suy nghĩ, mấy điều này:

– Rồi cậu sẽ phải già và chết, dù cậu có lớn không. Hãy học cách chấp nhận điều đó.

– Nếu đã lựa chọn, hãy đi đến cùng. Hãy tiếp tục đặt câu hỏi, tò mò về thế giới như cách mà cậu vẫn làm.

– Giống như mọi đứa trẻ trên thế gian này, cậu cũng là một thiên thần. Và cậu thật đáng yêu.

thanh vĩ

Một con mèo đuổi theo một cuộn len. Á à, tao sắp bắt được mày rồi!

“To know, know, know him… is to love, love, love him. Just to see that smile… makes… my life worthwhile. 

To know, know, know him… is to love, love, love him. And I do. I really do. I do.”

Dịch một trò chuyện: Vincent Moon 

Hôm ni mình muốn đổi gió một chút, chia sẻ về những thứ mình đọc và nghe qua việc dịch. Tại vì ngại ngữ thì rất nhiều người giỏi, nên việc dịch đối với mình cũng như là một lần đọc và tham gia vào nó, đem nó đi nói về nó với người khác thôi.

Trong lúc lượn lờ thì được thảy cho bài phỏng vấn này. Bài rất là dài và mình chỉ dịch gần hết. Bài gốc ở đây: 

http://www.andofotherthings.com/2014/03/11/conversation-filmmaker-vincent-moon-hung-tran-onion-cellar/

Đáng ra mình định highlight nhiều nữa trước khi bắt đầu nhưng mà thôi, hôm nay hãy cứ nhâm nhi đã.

***

Với một chút rượu gạo (1), ngắm tàu đêm đi qua thành phố, Hung Tran (2) cùng nói chuyện với Vincent Moon. Ông này là một nhà làm phim độc lập. Hai người nói chuyện về những điều kì diệu, kì lạ. Về phim (đương nhiên), và về âm nhạc. Về tự do, về sức mạnh của internet trong việc bạn có thể làm điều gì bạn muốn với cuộc đời mình.

Thế giờ chúng ta nói chuyện gì?

: Thì, điều gì đã khiến anh đi vào thế giới của thứ âm nhạc truyền thống hơn, mang tính trải nghiệm hơn và rời xa khỏi việc làm những video nhạc rock và indie?

Tôi chẳng biết nữa. Cũng không phải một ngày đẹp trời tôi thức dậy và “giờ mình xong cái này rồi, mình sẽ bắt đầu với nhạc truyền thống”. Tôi chỉ xuôi theo dòng đời xô đẩy thôi.

Năm năm trước, tôi bước vào cảnh không nhà, và khi du lịch đến các nước tôi càng ngày càng hứng thú hơn với việc tìm hiểu văn hóa, không phải kiểu văn hóa được thông dịch của nhạc pop hay rock, mà mang đậm chất truyền thống thuộc về tập quán của họ. Đó là một quá trình dài. Nhưng lúc đó tôi không thực sự nghĩ về nó như thế, tôi cứ đi và lúc đó là sự tò mò về nơi mình đến.

Điều anh phải hiểu có thể là, chừng nào anh không dính líu đến tiền trong những dự án như thế này, chừng nào không có nhà sản xuất nào cả và về cơ bản là mình anh – thì anh có thể thực sự làm bất cứ điều gì mình muốn, và xuôi theo dòng chảy, tùy cơ ngẫu hứng.

: Giống như cuối cùng cũng tự do được làm tất cả những điều anh muốn làm?

Đúng đúng đúng. Nhưng thực sự ngay từ đầu tôi đã có tự do làm những điều tôi muốn khi không có tiền tham dự vào rồi. Tôi từng có đủ trải nghiệm cả tốt lẫn xấu khi làm việc với tiền trong một vài dự án, nhưng phần lớn là xấu. Nên tôi như là, “ồ được rồi mình có thể cứ đi và sống như thế này, không cần được trả tiền” – và tôi nghĩ là tôi làm được. Tôi nghĩ có thể tự mình tìm được cái sự cân bằng nhỏ bé đó, thế rồi tôi có thể tự do và làm những bộ phim như mình muốn. Và đó là cách tôi vẫn làm, cho đến hiện giờ.

Tôi không thực sự muốn thay đổi điều đó. Tôi muốn tiếp tục theo đuổi khám phá này, khám phá xem anh có thể đi bao xa mà không cần tiền đi theo. Tính đến nay tôi đã làm được khoảng 700 phim gì đó. Tôi có thể chứng minh rằng điều đó khả thi, và nếu mọi người hiểu điều đó và cố gắng rồi làm được thì sẽ rất tuyệt.

: Anh đã chi trả cho các chuyến đi như thế nào?

Dựa vào workshop, chiếu phim, quyên góp. Và nhờ vả nữa. Chỉ với sự giúp đỡ từ mọi người, giống như là “đến chỗ tôi đi rồi anh muốn ở bao lâu thì ở”, hoặc “tôi thực sự thích những bộ phim của anh, hãy để tôi mời anh uống nhé”. Tôi vẫn thấy thật bí ẩn và ngạc nhiên là sao mình có thể sống với ít ỏi như thế. Nhưng cùng lúc thì trong những chuyến đi dài tôi vẫn thường được trả tiền từ các dự án lớn. Tôi được mời đến liên hoan phim, liên hoan âm nhạc – họ trả tiền cho tôi đến và như kiểu:

“Rồi vậy anh sẽ ở lại 3 ngày phải không?”

“Không, tôi sẽ ở 3 tháng – nhưng đừng lo, chỉ cần đưa vé cho tôi thôi, phần còn lại để tôi.”

pexels-photo-220197

: Anh sẽ tiếp tục cách sống như vậy chứ?

Cho đến hiện tại thì nó vẫn rất tốt, và có tác dụng. Nhưng tôi vẫn nghĩ mình sẽ thay đổi lối sống một chút trong năm sau vì tôi muốn có gia đình và vì những thứ khác.

Tôi sẽ không làm nhiều phim nữa, không đi du lịch bạt mạng nữa. Tôi sẽ làm việc trong những dự án dài hơi hơn. Dành nhiều thời gian ở một nơi với gia đình hơn, và cố gắng đàu sâu hơn, làm việc nhiều hơn với các tổ chức, bảo tàng, phòng trưng bày hoặc gì đó. Nhiều người trong ngành thực sự được rót vốn rất nhiều, nhưng tôi không bao giờ thử làm như thế – tôi không thuộc về ngành công nghiệp phim một chút nào. Tôi không làm việc cho ngành công nghiệp nào cả. Tôi không muốn làm việc cho ngành công nghiệp nào cả. Tôi nghĩ đó là một cách tiếp cận cuộc sống rất chính trị và tôi chỉ muốn tiếp tục làm mọi thứ theo cách này – cách của riêng tôi – tôi không muốn giàu hay nổi tiếng gì hết.

:Anh đã diễn cho Les Siestes Electroniques ở Paris vào tháng 7, đó là lần đầu tiên anh làm thứ gì tương tự như thế phải không – một chương trình âm nhạc?

Ừ, và tôi thực sự hạnh phúc với những gì mình đã làm. Samuel có ý tưởng đó vì anh ấy đã theo dõi các tác phẩm của tôi, đặc biệt là những bản thu tôi làm ở khắp nơi trên thế giới. Đó là một thử thách thú vị. Tôi đã dành một tuần ở bảo tàng (de quai Branly), đào sâu các thứ và sắp xếp định hướng mọi thứ xung quanh chủ đề “phúc phần” (3), và những âm thanh tôi giới thiệu lấy cảm hứng từ những phúc phần khắp nơi trên thế giới.

Tôi ước mình có thể làm việc với âm thanh nhiều hơn, đúng vậy, chỉ âm thanh thôi. Kiểu như, âm nhạc là gì? Giới hạn của âm nhạc là gì? Âm thanh là gì? Thật tuyệt vời. Mọi thứ ấy. Nếu anh rộng mở đôi tai của mình. Mọi âm thanh đều thực sự là một niềm vui. Anh phải làm việc với đôi tai của anh.

(Có tiếng một đoàn tàu chạy qua – Vincent bảo “không còn gì tuyệt vời hơn” – rồi gần như im lặng.)

Tôi đã thực sự ngạc nhiên, ít nhất là về cái sự thật rằng thế giới mà chúng ta đang sống, có phải đến gấp 10 lần khả năng so với 10 năm trước, nếu xét về mặt công nghệ. Cùng lúc đó thì những rủi ro cũng ít đi. Tôi nhìn những người bạn xung quanh mình, tất cả họ đều thực sự sợ giải quyết mọi thứ, thay đổi mọi thứ, nhưng đó chính là thời khắc thích hợp nhất để trải nghiệm, anh biết đấy, anh thực sự có thể trải nghiệm rất nhiều với những công cụ đó (Vimeo và Bandcamp trên nền tảng internet).

Dù vậy chúng chỉ là công cụ thôi, nghĩa là chúng chưa bao giờ là một điểm dừng cả. Tôi đã phát hành nhiều thứ trên mạng trong hơn 10 năm rồi, không chỉ phim mà cả ảnh nữa, lúc nào cũng miễn phí. Nhưng tôi luôn thấy Internet là một cách tuyệt diệu để đơn thuần kết nối với người khác, để tổ chức tiềm năng con người – và đó là chức năng của nó. Nên tôi sử dụng nó rất cẩn thận, tôi không đăng nhiều thứ lên Facebook, tôi chỉ đăng khi đi đến đâu đó và muốn kết nối gặp gỡ với mọi người.

pexels-photo-50908

: Tôi nghĩ đó là một công cụ khá tốt để biết được những người mà anh sẽ chẳng bao giờ gặp nếu trong đời thực.

Nhưng cũng có lúc anh thực sự phải gặp họ đúng không? Và đó là phần tuyệt vời của câu chuyện. Khi anh thực sự gặp những người đó.

Ví dụ có lần tôi đến Armenia với 1-2 liên hệ gì đấy. Ban đầu thực sự rất khó để tìm được ai đó, nhưng rồi cuối cùng chỉ một ngày trước khi đi tôi gửi đại một tin nhắn lên Facebook và có được liên hệ từ 2-3 người ở đó. Thế rồi, chuyến đi của tôi, chỉ dài bảy tám ngày, nhưng đã thực sự trở nên rất tuyệt vời. Thông qua những liên hệ ban đầu đó tôi đã gặp được cả tấn người, làm được những bản thu không thể tin nổi trong một khoảng thời gian ngắn. Thật điên rồ. Tôi đã làm một phim lớn về âm nhạc ở đó. Những thứ thật sự rất tuyệt.

: Anh còn sử dụng các công cụ trên Internet như thế nào nữa?

Điều thú vị nhất về các công cụ đó là ngày nay, kết nối Internet ở bất cứ nước nào cũng đủ tốt để cho anh ít nhất là nghe nhạc. Bây giờ nhiều người sử dụng Internet như một phiên bản TV – TV 2.0 tốt hơn, nhưng rất sai lầm. Cái cốt lõi của Internet chính là sự đối lập với công nghệ truyền hình. Truyền hình là từ một trung tâm, thông tin được lan tỏa mà không thực sự nhận được phản hồi, còn trên Internet hoàn toàn trái ngược, không có ai là trung tâm duy nhất cả, tất cả mọi người đều là trung tâm, và tất cả đều có thể tương tác với người khác như vậy.

Nên đó là một công cụ phi chính chủ rất mạnh, một công cụ mạnh để thay đổi xã hội, và nó đã thay đổi rất nhiều phần trong xã hội nhưng nó còn có thể làm hơn thế, hơn thế rất nhiều, khi nói về việc mọi người sống cùng nhau, với tần suất cơ bản là hàng ngày.

: Vậy Internet là một thế lực của sự thay đổi?

Nó là một phần khổng lồ của sự thay đổi có thể được thực hiện trong xã hội của chúng ta, nhưng không may là tôi nghĩ xã hội sẽ không thay đổi nhiều như thế, bởi vì có quá nhiều người liên quan, quá nhiều người đang kiểm soát và những điều tương tự, và chúng ta sẽ không bao giờ được sống trong một thế giới yên bình. Nhưng, dù sao thì, chúng ta vẫn đang chiến đấu, với nụ cười trên môi.

: Anh nghĩ gì về sức mạnh của nghệ thuật – âm nhạc và phim ảnh và văn học nữa – những thứ đang truyền cảm hứng cho mọi người đi ngược lại cái thông thường, đi ngược lại những sức mạnh kiểu như vậy?

Tôi nghĩ đã luôn là như thế rồi. Nghệ sĩ lúc nào cũng ở tiền tuyến trong trận chiến. Và ngày nay chúng ta sống trong một thời khắc rất thú vị vì có thể kết nối với rất nhiều người.

Và còn, tôi nghĩ thật nguy hiểm với cách một số người nghĩ về cách mạng ngày nay. Chúng ta xem những thứ như Occupy Wall Street (4), Arab Sping (5) rồi tương tự. Và nhiều người hình như đang nghĩ cách mạng là một chuyển đổi lớn lao nào đó, kiểu như mọi người cùng nhau xuống phố và thay đổi mọi thứ, nhưng tôi không tin vào điều đó một chút nào cả. Tôi nghĩ đó là một trận chiến hàng ngày. Cách mạng phải diễn ra hàng ngày, từ chính cơ sở là cá nhân anh. Đó là những gì tôi cảm thấy khi nhìn thấy bạn bè mình thất vọng khi những phong trào Occupy đó không thành công thực sự. Họ có hi vọng, mọi người hi vọng rất nhiều, và rồi họ thất vọng với kết quả. Bởi vì trong quá nhiều lần mọi người nghĩ đến cách mạng… tôi nghĩ ý niệm về cách mạng ngày nay rất khác rồi, cách mạng mà ngày nay chúng ta phải chiến đấu thực sự rất yên lặng và kín đáo.

***

1: hay là rượu nếp nhỉ, mình không phải dân uống rượu nên cũng không rõ nữa

2: chưa tìm được tên tiếng Việt của người này, xin phép giữ nguyên bản tiếng Anh.

3: blessing

4: một phong trào chống lại bất bình đẳng kinh tế diễn ra vào năm 2011

5: chuỗi biểu tình, bạo động và bất bạo động diễn ra ở Trung Đông và Bắc Phi, bắt đầu năm 2010.

“Tôi thực sự nghĩ có hai phương thuốc mình luôn cần, một cho thể chất và một cho tâm hồn. Phương thuốc của thể chất là nước. Phương thuốc của tâm hồn là nói chuyện.”

[Another talk] No. 1

Trong Category “My Projects” này, mình sẽ viết về những “dự án” cá nhân của mình, những thứ mình tự bày vẽ ra để làm, những thứ mà viết một lần không viết hết được…

tóm lại một đặc điểm chung sẽ là những bài viết theo series.

Mục đích tối thượng của mục này là để mình tự hỗ trợ bản thân trong việc:

  • phân luồng cuộc sống rau-muống-luộc-gắp-một-gắp-ra-khỏi-nồi
  • liệu pháp tinh thần khi được tự viết theo chủ đề của mình, không phải viết theo đề bài

Bài viết này sẽ là bài đầu tiên trong Project đầu tiên, #Anothertalk – ở đây mình sẽ chia sẻ những suy nghĩ, cảm nhận của mình về một chủ đề bất kì nào đó khiến mình bận tâm. Nghe mơ hồ nhỉ? Vậy đặc điểm chung của những bài trong series này là gì mà sao mình lại gộp chúng vào một chỗ:

  • những thứ mình không biết đem đi đâu với ai để chia sẻ trong thời điểm mình viết ra nó
  • nó sẽ đem lại cái gì (hoặc có thể là không gì) cho người đọc nó hay không, mình không biết. Nó chỉ là “another talk” thôi, thêm một âm thanh “giữa một bản đàn mà nhạc luật đều hỗn loạn, xô bồ” (Nguyễn Tuân).
  • chẳng có lí do gì cả, mình chỉ đang cần cái cớ gì đó để bắt đầu nói chuyện với bạn. sẽ giống như việc mình hỏi “bạn có rảnh không, mình nói chuyện đi” – bạn gật đầu và mình bắt đầu “mở máy”.

Anyway, nếu đến đây mà bạn vẫn đọc tiếp, thì cảm ơn cái gật đầu của bạn.


Bây giờ trời đang mưa, mình vừa làm xong việc tạm gọi là của ngày hôm nay và còn đống việc ứ đọng chưa kịp làm một tí gì.
Mai (hôm nay, vì đã qua 12 giờ) mình sẽ đi làm “chính thức” – theo lời boss mới nói.

Mình vẫn chưa tập được một lịch sinh hoạt phù hợp với công việc mới và sức khỏe. Mình mệt. Mình khó tập trung do mình quá mệt. Nhưng mình sẽ cố.

[Anothertalk 1] Nói gì khi nói về hậu hiện đại

Đúng hơn là nói gì khi sẽ bị yêu cầu nói tối thiểu 5 phút tại một buổi sinh hoạt nhóm nơi mà mọi người dành 30 phút đầu warmup 30 phút sau lắng nghe chủ đề 30x phút cuối ai cũng phải nói một cái gì đấy.

Ok, kết thúc phần aka dài dòng.

Mình lảm nhảm từ nãy đến giờ mà chưa đi vào chủ đề chính vì với một ảo vọng nhỏ nhoi, mình mong muốn ghi lại khoảnh khắc này, mình của chính giây phút này đây, vào mãi mãi. Mình đang ỷ lại vào từ ngữ, dù cách đây không lâu, mình đã nhận ra, cái cảm giác và “hoàn cảnh” có được khi kết hợp cảm nhận của các giác quan, điều kiện xung quanh và những dòng suy nghĩ, cũng như quá trình bên trong con người và cái bậc thang mà họ đang ở… là không thể tái tạo được. Ảnh? Video? Audio? Art? Words? No no. Không có phương tiện nào đủ sức, hoặc là việc tìm ra cách sẽ khiến mình quá sức.

Việc biết đến “hậu hiện đại” đối với mình là một việc thú vị (bổ ích hay không chưa biết).

(Bạn có thể tạm dừng để google qua nếu muốn, nhưng thôi không cần đâu, thật đấy)

Trước khi biết đến hậu hiện đại, bản thân mình là một đứa… ghét cái cách người khác luôn cố gắng để gọi tên và định nghĩa mọi thứ, ép nó vào một khái niệm nào đó rồi đọc nó lên với nhau. Mình không có ý điều đó là vô nghĩa, hay đáng lên án hoàn toàn. Không, cái gì cũng có hai mặt của nó (hai chỉ là cách nói, thực tế nhiều mặt hơn). Nhưng mình có cảm giác “dị ứng” khi người ta quá lạm dụng những định nghĩa, khái niệm, quá lạm dụng những cái tên để đến lúc chỉ cần truyền đạt cái tên đấy cho người khác thôi là đã tưởng rằng mình đã đưa cho người ta cái thứ mà mình đang nghĩ đến một cách trọn vẹn rồi. Còn người nhận, chỉ vì nhận diện được cái tên mà nghĩ mình đã nắm trong tay hiểu biết về đối tượng. (Thực tế họ có thể hiểu đối tượng, nhưng chưa chắc cái đối tượng họ hiểu đã thực sự là đối tượng mà người nói đang nhận thức và nhắc đến. “Màu đỏ của bạn có giống màu đỏ của tôi?” – V.Sauce/Youtube)

Những cái tên và những định nghĩa, chỉ nên là phương tiện, hay nói sát hơn là một dạng “giá thể” – một dạng “gợi ý” để người ta có những mường tượng nào đó về tính chất chung nhất của thứ mà họ đang hướng tới. Còn đâu, gọi tên và định nghĩa, mình cảm thấy nó sẽ gây ra một sự quy chụp, jump to the conclusion, gây ra định kiến. Một cái tên cất lên luôn đi kèm với một đống suy diễn vệ tinh đi xung quanh. Ví dụ: Tại sao nghe đến “cái bàn” lại nghĩ cái bàn không biết chạy? Có thể cái bàn không phải là cái bàn mà là Cái Bàn thì sao? Tại sao nghe đến My, Huyền lại thấy nữ tính; Tùng, Dũng lại thấy nam tính? (Mình vẫn chưa bị rối trong việc mình đang nói gì đâu nhưng ở đoạn này thực sự mình muốn tìm một lối diễn đạt đơn giản hơn, cách mình nói vẫn còn khá màu.)

Tiếp.

Mình vẫn có phần nào đó khá lớn tin vào “tính mục đích”, “lý do” – mình nghĩ mọi người liên kết với nhau bằng “mục đích”. Xin phép vận dụng ngôn ngữ phi lý và mê tín để diễn tả đoạn này. Theo mình, hai người mà mục đích của họ có những điểm chung nhất định thì sẽ kết nối với nhau tốt hơn là những người không có điểm chung nào (trường hợp này chắc ít). Điểm chung càng nhiều, điểm chung nằm trong vùng ưu tiên (được chủ thể để ý và nhận thức đến) càng nhiều thì giữa hai người càng có mối liên kết mạnh mẽ. Thậm chí, không giới hạn ở con người, nếu người và vật cùng có chung mục đích hoặc mục đích giao nhau thì càng có liên kết, chỉ có điều cái liên kết này khó khẳng định mà chỉ biểu thị bằng cái thứ người ta gọi là “linh cảm”, “cảm giác”. Theo mình, con người tuyệt đối (à mà thôi), không nên xem ngôn ngữ là thứ giữ vị trí số một khi nhắc đến cái gì liên kết con người với nhau. Nâu. Ngôn ngữ quả thực là một sự kì diệu. Nhưng ngôn ngữ cũng nhận sự hỗ trợ song song của “lý do”.

Vì tin vào cái tính lý do đó nên mình đã có sư thay đổi trong cách nhìn nhận người khác. Trước đây, mình rơi vào đau khổ triền miên khi cố gắng phân tích và hiểu hành động của mọi người theo kiểu “đúng và sai”. Cái *** gì, tại sao? Tại sao sai lè lè thế này mà nó vẫn làm? Nó đâu phải trẻ con để chưa nhận thức được điều đấy? Và ngược lại. Quái, cái này đúng mà sao không làm? – Khi đó mình đã mặc định là thứ đúng thì phải làm còn thứ sai thì không.

Nhưng (lại nhưng, có phải hậu hiện đại là những chữ nhưng?), trải nghiệm “điều gì cũng có hai (chỉ là cách nói thôi) mặt của nó” là một trải nghiệm không mấy dễ dàng. Những năm tháng tuổi trẻ đối với mình là những năm tháng mà các loại chân lý và lý tưởng sống của bản thân thay đổi liên xoành xoạch với tần số ngày (đôi khi là phút). Khi đã chắc nịch là mình đã tìm ra con đường rồi, đã nhìn thấy cách giải quyết sáng rõ rồi, thì những mâu thuẫn mới lại xuất hiện. Dần dà, mình nhận ra đúng và sai cũng chỉ là những định nghĩa, những cái tên được mọi người đặt ra mà mình vẫn luôn rất ghét ở trên. Những thứ nếu quy nó vào duy nhất thì sẽ dẫn đến quy chụp, định kiến, kết luận vội vã. Và, một lần nữa, cái đúng của cậu có phải là cái đúng của tôi, cái sai của cậu chắc gì đã giống cái sai của tôi?

Vì thế, giờ đây khi muốn hiểu một người, thì thay vì phân tích hành động của họ, mình cố gắng hiểu lý do của họ. Quan trọng không phải họ đang làm đúng hay sai, quan trọng là ở thời điểm đó, họ lựa chọn điều gì, thứ tự ưu tiên của họ là gì? Hiểu lựa chọn của họ cũng để đưa ra lựa chọn của mình, mình sẽ thông cảm và cố gắng trung hòa mục đích của hai người với nhau hay sẽ thuyết phục, sẽ từ bỏ?

Nghĩ theo hướng đó, tuy không khiến mình dễ thở hơn (thực tế là đau đầu hơn, vì có liên tưởng thế nào mình cũng không thể là họ 100%), nhưng khiến mình có thêm nhiều cách nhìn mới về những người xung quanh, và về cuộc sống. Khi bức tranh trở nên bớt mơ hồ thì bạn cũng có thêm sự bình thản và dũng cảm, dù nó đôi khi cũng gây ra những sự tự đấu tranh không cần thiết.

Tại sao ở đầu mình lại nói mình không biết thứ mình đang tiếp nhận có bổ ích không? Đơn giản thôi, vì mình lại có thêm một khái niệm mới (mình không thích gọi tên mà). Khái niệm này chưa gì đã khiến mình sa đà vào việc viết không hồi kết, giống như cái tinh thần chính của nó, mà theo như mình hiểu là không có gì tuyệt đối vậy. Và dù thứ triết lý mà mình tìm kiếm và khái niệm mới này có những nét tương đồng, mình không biết là việc tìm hiểu thêm về nó có khiến bản thân mình mất bớt đi sự khách quan (vốn đã ít ỏi) hay không.

Chắc mình sẽ tạm dừng lại ở đây, để dành cho lần viết sau (xong có khi lần sau lại không nghĩ ra cái gì). Để đỡ hoang mang khi ở giữa biển mà không có la bàn phương hướng, chắc các lần sau mình sẽ viết về: Murakami và việc đọc. Cái mới. Hemingway. Thấy cái gì ở thế giới trong tương lai.

Nhưng rồi có thể mình sẽ lại lan man về những cái khác. Trên đường hứng lên ghé vào chốn nọ, cứ tưởng là tình cờ.

Tôi thích cái cách một người khổ tâm vì người kia. Người kia lại khổ tâm vì một người kìa. Không, tôi không phải một đứa biến thái đâu :)) Ý tôi là, việc mọi người dựa dẫm vào nhau, nương tựa vào nhau tuyệt vời thật. Kể cả có yêu sự tự lập, thỉnh thoảng bạn hãy thử “ỷ lại” vào ai đó xem nhé.

Viết về bạn bè

Hãy bắt đầu bằng một câu chuyện.

Trưa hè vắng lặng. Về nhà sau lớp học buổi sáng, đứa con gái lôi cuốn vở ô ly Hồng Hà kẻ 5 giấy trắng chống lóa được bọc ni lông hình con hươu ra, hồi hộp mở đọc.

Rồi với bao cảm xúc cùng những lời muốn nói trào lên trong lòng, nó ngồi hì hục viết thêm vào cuốn vở đó, ôm sang nhà “đứa kia” ngó ngó.

Nghĩ bụng, nó cố nhét cuốn vở lọt vào trong qua khe cửa xếp rồi chạy về.

Hôm sau (hoặc có thể là vài hôm sau), trên đường đi học, con đường nó đã quá quen thuộc khi đi đi về về hàng ngày. Những mảnh giấy vở ô ly nào đó rải rác, lấm bẩn trong vài vũng nước mưa.

Nó dừng lại trân trân nhìn theo từng mảnh giấy rơi trên nền đường, rồi thấy cái nhãn vở ghi nắn nót tên hai đứa.

Nó tin là mình không làm gì sai, nên đã cố gắng giải thích và nhắn nhủ nhiều điều qua những dòng chữ nọ. Nhưng cái đứa kia chỉ bảo là “đừng chơi với nhau nữa nhé”, rồi cười cười.

Ngày chia tay nhau ra trường, mọi thứ quay về như ban đầu. À không, đấy là nó tưởng thế.

***

Có lẽ trong muôn hình vạn trạng tình bạn trên Trái Đất này, có những tình bạn còn dramatic hơn câu chuyện ấy. Một khía cạnh tích cực của dramatic (làm cái gì cũng quá lên và kịch tính như trong phim) đấy là vì bạn đã yêu ghét hết mình, muốn dùng những cách hành xử “người lớn nhất có thể” cho tình huống bé nhỏ quý giá của mình. Mới hôm trước còn đi với nhau như hình với bóng, hôm sau đã rơi vào trạng thái hit-le, coi nhau như người vô hình. Thời đại công nghệ thông tin chưa có, ngồi trong lớp viết tin nhắn truyền từ bàn trên xuống bàn dưới, còn phải mất công bặm môi trợn mắt để “thông tin” không bị mấy đứa tò mò tọc mạch. Biết bao nhiêu thứ trải qua cùng nhau, lúc đấy ngẫm nghĩ thực lòng không hiểu khái niệm “bạn cũ” của bố mẹ là như thế nào.

Tại sao?

Nhiều năm sau gặp lại đứa kia, mình hớn hở “mày”, còn nó chỉ cười ngại ngùng, “chào cậu”. Lúc đấy mình thấy ôi trời cao sao buồn bã gì đâu. Chỉ muốn hét vào mặt nó là sau khi mỗi đứa một trường, tao vẫn muốn chơi với mày và vẫn chuẩn bị quà sinh nhật cho mày như mọi năm mà mày đ mời, rằng sao hồi đấy mày lại chơi với đứa tao ghét, rằng tao đã bảo là không phải,…

Nhưng tất nhiên là mình không nói, chuyện cũ quá rồi.

Thực tình cái lúc để kỉ niệm tạm sang một bên mà cắm cúi bước đi, không nghĩ là khi nhìn lại, người kia đã cách xa như thế. Giờ tuy thấy tiếc, nhưng mình cũng chỉ cần biết là bạn mình ổn.

Đối với mình, tình bạn luôn là một thứ tình cảm rất đặc biệt. Có những người bạn tưởng hợp mà không hợp, có những người bạn tưởng không bao giờ chơi được với nhau có ngày lại dựa đầu than thở với nhau. Có những người bạn khiến mình phải chịu đựng, và ngược lại mình cũng khiến họ phải chịu đựng – nhưng bọn mình vẫn quyết định làm bạn.

Nhiều người đến và đi trong đời khiến mình nhận ra một điều rằng, mỗi một mối quan hệ đều dựa trên sự kết nối, và mở lòng. Có những người lâu không gặp thấy trở nên xa lạ. Có những người lâu không gặp thấy quá khứ vẫn như ngày hôm qua. Cái “level” tình cảm mà mỗi cá nhân chúng ta dành cho mỗi người ấy, là thứ kiểm soát được và quyết định được.

Khi không còn là những cô bé cậu bé trên ghế nhà trường nữa, mỗi ngày mình lại trở nên đơn giản hơn (bớt dramatic), cân nhắc hơn, nhiều nghi ngờ hơn. Nhưng với bạn bè, mình luôn có thể (lựa chọn) giữ mãi tâm hồn của những đứa trẻ ngày đó. Chân thật hết mình, dù yêu hay ghét.

Và mình tin đó là niềm an ủi lớn lao trong cái quãng thời gian trưởng thành phần lớn là buồn, mà không biết đến bao giờ mới kết thúc, của chúng ta.

Bác sĩ hoặc nhiều người nào đó có thể khuyên bạn một ngày cần đủ 2 lít nước. Nhưng thực tế lượng nước mỗi người cần uống mỗi ngày là khác nhau, phụ thuộc vào cân nặng, thể trạng, đặc điểm sinh hoạt… Dù sao nếu bạn đang đọc những dòng này thì hãy nghiêm túc quan tâm đến sức khỏe của mình từ hôm nay. Cơ thể chính là người bạn tri kỉ có lẽ đã bị bạn bỏ quên từ rất lâu rồi đó. 

Reading books: Another – Ayatsuji Yukito

I’ve just finished a pack of two books like some weeks ago and, because I feel really interested in them and I dont want to forget all about what I’ve read after a while, so I decide to start the “reviewing” series which I dont really like due to the formality and, not-so-creative feel it brings to me.

Đây không phải là lần đầu tiên mình đọc thể loại truyện kinh dị, li kỳ, nhưng là lần đầu tiên tự tìm đến một cuốn sách thuộc thể loại này để đọc nó một cách trọn vẹn. Trước đó mình có nghe nhắc đến Another ở mấy chiếc comment trên những diễn đàn của dân thích đọc, và nhớ là từng thấy một người bạn mình khá thích cầm nó trên tay, nên mang em ý về nhà. (Một kiểu chọn sách rất là cảm tính).

Và ok, có lẽ yếu tố lần đầu tiên cũng tác động một phần, nhưng bộ 2 cuốn Another này đem lại cho mình một cảm giác khá trọn vẹn.

– Nó nói về cái gì thế cậu?

– Một đứa con trai chuyển trường vướng vào những sự kiện kì bí của lớp học mới. Một thứ “lời nguyền” khiến nhiều người liên quan chết dần từng người một và nam chính cùng những người còn lại phải tìm cách ngăn chặn điều đó xảy ra.

(Trước khi có thêm người chết.)

Nếu so với những gì mình biết về thể loại kinh dị thì kiểu tình huống như trên chắc cũng không quá hiếm gặp, nếu không muốn nói là phổ biến. Nên xét cho cùng thì Another khá dễ đọc, không đến nỗi đau não hay phải suy luận nhiều đến mức muốn điên luôn cùng tác giả. Sự thật thì mình đã ngốn hết cả bộ 2 tập trong một đêm, đọc xong nhìn ra xung quanh cũng có phần rờn rợn khi định hình trở về thế giới thật.

Và ngoài việc tác giả miêu tả nữ chính – một người có thật như không tồn tại với mục đích thêm màu sắc u ám kinh dị một cách vô lý ra (tại sao vô lý mình sẽ nói ở cuối) thì có những điều mình thực sự rất thích ở Another.

Hình ảnh: Bối cảnh học đường vốn đã là một “kho hình ảnh” đẹp trong các câu chuyện kinh dị li kỳ, vì ở đó luôn có sức trẻ, cái gì đó vừa ngây thơ non nớt vừa đen tối của những người đang muốn (và chuẩn bị) bước vào thế giới của người trưởng thành, hi vọng của họ cũng là tham vọng của họ, tình yêu của họ cũng là thù hận của họ, và những hành động của họ xuất phát từ điều gì hay sẽ dẫn đến điều gì thì có trời (và tác giả) mới biết được. Sự mâu thuẫn này cộng hưởng với một hình ảnh cũng vừa đáng yêu vừa kinh dị khác: Những con búp bê.

Hình ảnh búp bê trong Another được thể hiện khá là phong phú. Từ người thật (mà trông trống rỗng như búp bê) đến búp bê (mà sống động như người thật). Những con búp bê này đều đẹp, và khiếm khuyết một cách kinh dị. Cá nhân mình thấy hình ảnh này rất hợp để làm xương cốt phát triển những thứ râu ria khác xung quanh truyện, nhưng mà thực tế thì tác giả chỉ để nó làm hình ảnh biểu tượng thôi (như là xem MV ca nhạc mà ca sĩ không đóng vai nào chỉ đứng cạnh cặp đôi yêu nhau mà hát vậy). Đọc phần chia sẻ thì bác ý cũng nói búp bê là ý tưởng ban đầu để hình thành Another, giá mà khai thác thêm một chút thì truyện sẽ nâng lên một level kinh dị mới :))

Cách kể truyện: Có thể hơi thừa khi ngồi khen một tác giả viết thể loại kinh dị kể truyện hay, vì nếu không biết cách kể hay thì đã chẳng viết được cái thể loại úp mở huyền bí xoắn nhịp tim người ta này. Nhưng bác ý thực sự “câu” người đọc rất khéo. Mỗi lần hé ra một chút, một cách hoàn toàn tự nhiên và chậm chạp nhưng không khiến đứa mất kiên nhẫn là mình bỏ cuộc giữa chừng hay tệ hơn là skip qua vài trang để đọc giữa chừng. Các chi tiết manh mối cũng cài cắm hợp lý, liên kết với nhau. Điều mà mình không thích lắm ở đây là phần “giải thích cho người đọc hiểu” được thể hiện chủ yếu bằng lời thoại (mình không nói là lời kể chuyện nhé), tức là kiểu nhân vật nói chuyện với nhau xong gỡ gạc các thể loại bí ẩn ra. Đành rằng cái này là cần thiết và truyện nào chẳng có nhưng trong Another thì mình cảm thấy phần đó hơi nhiều.

Nói ít đi thì mới có chỗ cho trí tưởng tượng của độc giả màu mỡ chứ.

Tóm lại thì như từ đầu mình đã nói rồi đấy, Another không quá xuất sắc nhưng cái gì cũng vừa phải. Còn nhiều khía cạnh và yếu tố chưa khai thác, hi vọng có thêm những phần sau (phần sau chưa biết hứa hẹn như nào nhưng chắc là tác giả có dự định đấy vì đọc cái kết là thấy :))) Nói chung, đối với những người không quá khó tính hay mong chờ một câu chuyện kinh dị quá nặng nề, thì Another hợp.

Lí giải về sự vô lý trong danh tính của nữ chính: Bí ẩn lớn nhất về bạn này là bạn ý có tồn tại hay không. Nhưng kiểu một con người bằng xương bằng thịt sờ sờ ra đấy mà còn phải hỏi về chuyện này như đang gặp ảo giác thì mình thấy nó vẫn sao sao đó. (Đọc thì cảm thấy kì bí thế thôi chứ quay phim như kiểu phóng sự truyền hình mọi thứ đều plain đi thì biết.) Mình đã hi vọng plot twist liên quan đến nhân vật này phức tạp hơn, ừ thì đã nói còn nhiều cái chưa khai thác lắm mà.

p.s. Ảnh không liên quan đâu, vì tôi yếu bóng vía lắm :))

p.s2. Có anime chuyển thể đó nha :))

Có thể đôi lúc bạn sẽ cảm thấy như một mình mình đang phải “cân cả thế giới”, và không muốn cố gắng vì thành quả của người khác nữa. Nhưng những chặng đường đi đến tận cùng thường đem lại những kết quả không ngờ. Và nếu bạn tò mò, thì hãy cứ đi đi.

Người thợ may của Khair Khana – Chương 1 phần 5

Tên/Title: The dressmaker of Khair Khana
Tác giả/Author: Gayle Tzemach Lemmon

Cập nhật:  Thứ 6 hàng tuần
Xem các phần khác và góp ý cho bản dịch tại đây

Khi em chồng cô từ căn hộ tầng trên xuống chăm sóc cho đứa con trai lớn, Malika ôm lấy Hossein và đưa nó vào trong chiếc áo choàng đen dài. Giữ con gần chiếc bụng to của mình, cô vội vã bước ra phía cửa vào con đường mười phút đi bộ tới phòng khám của bác sĩ.

Sự im lặng trên phố khiến Malika sợ hãi. Vào đầu buổi chiều hàng xóm của cô thường tụ tập quanh những nào là taxi, xe đạp, xe lừa, rồi xe tải, nhưng hôm nay phố phường hoàn toàn trống không.

Những tin đồn về đội quân đang đến đã khiến những người hàng xóm của cô giấu mình kĩ trong nhà, sau những cánh cổng và những khung cửa sổ. Giống như một trò chơi chờ đợi, không ai biết ngày tiếp theo sẽ mang đến điều gì.

Malika co rúm lại khi tiếng gót giày của cô kêu lên trên vỉa hè. Cô tập trung dán mắt xuống đất khi loay hoay cố gắng giữ những vạt rộng của chiếc khăn ở đúng vị trí, nhưng thớ vải nặng cứ trượt khỏi đầu cô, khiến cô phải làm như đang nhảy múa, chuyển qua chuyển lại đứa bé trong tay và thực hiện điệu nhảy kì dị để vừa choàng lại khăn, vừa che được đứa bé, lại vừa bước đi nhanh nhất có thể. Bóng chiều tà đã bắt đầu đổ xuống những dãy nhà và cửa hàng lộn xộn ở Karteh Parwan.

Cuối cùng Malika rẽ phải từ ngoài đường chính và đến một văn phòng nằm trải dài ở tầng trệt mấy cửa hàng tồi tàn, tất cả cùng chung sàn xi măng và có trần thấp. Một vài hàng đá nâu ngăn cách các cửa hàng với những căn hộ có ban công ở phía trên. May mắn khi đã vào được trong và để nghỉ một chút, Malika làm thủ tục đăng kí với bác sĩ, người vừa bước ra từ phòng kiểm tra khi nghe thấy tiếng cô.

“Con trai tôi bị cảm; tôi nghĩ nó ốm rất nặng”, cô nói. “Tôi đã đưa nó đến đây nhanh nhất có thể.”

Bác sĩ, người đàn ông lịch thiệp lớn tuổi mà gia đình chồng cô qua lại đã nhiều năm, nở một nụ cười tử tế.

“Không vấn đề gì, cô cứ ngồi đi đã. Sẽ không lâu đâu.”

Malika để Hossein xuống chiếc ghế gỗ trong căn phòng chờ tối và trống trải. Cô đến bên cửa, cố gắng giữ bình tĩnh, rồi xoa bụng một lúc và hít một hơi thật sâu. Hossein bé nhỏ đã tái nhợt đi và đôi mắt nó trở nên vô hồn, không cảm xúc. Cô vòng tay ôm lấy thằng bé và kéo nó lại gần mình.

Đột nhiên một tiếng ồn bên ngoài phố làm cô giật mình. Malika nhảy đến bên cửa sổ. Những đám mây xám xịt che phủ con phố và bên ngoài trời ngày càng tối. Thứ đầu tiên cô có thể nhận ra là một chiếc xe tải tối màu sáng bóng. Nhìn nó có vẻ mới, chắc chắn mới hơn phần lớn xe ở Kabul. Sau đó cô thấy ba người đàn ông đứng bên cạnh xe. Họ đội những chiếc khăn dày được vấn cao và cầm trong tay những cái gậy giống như dùi cui. Họ đang tìm kiếm ai đó hoặc cái gì đó, cô chỉ có thể đoán đến thế.

Rồi Malika bắt đầu nhận ra hình dáng trong đám lộn xộn phía trước họ là một phụ nữ. Cô nằm ở giữa phố, cuộn lại như một quả bóng, và đang cố tránh những cú đánh liên hoàn. Nhưng những gã đàn ông không dừng lại. Malika nghe thấy âm thanh đáng sợ của những cái dùi cui gỗ thụi xuống người phụ nữ bất lực… vào lưng, rồi vào chân, hết cú này đến cú khác.

“Chadri của mày đâu?” một gã quát vào mặt nạn nhân khi vung tay lên quá đầu để chuẩn bị đánh cô. “Sao mày không che mặt? Loại đàn bà gì mà lại ra ngoài như thế này?”

“Dừng lại”, người phụ nữ khẩn khoản. “Xin làm ơn. Tôi đã choàng khăn rồi mà. Tôi không có chadri. Trước đây chúng tôi chưa từng phải dùng đến nó!”

Cô bắt đầu khóc thổn thức. Malika nhìn mà mắt cũng ngấn nước. Bản năng ra lệnh cho cô chạy vào con phố và cứu lấy người phụ nữ tội nghiệp khỏi tay bọn tấn công. Nhưng lý trí của cô biết rằng điều đó là không thể. Nếu cô rời khỏi văn phòng của bác sĩ, cô cũng sẽ bị đánh như vậy. Những gã đàn ông đó sẽ không mảy may thương xót dù có phải đánh một phụ nữ có thai, cô nghĩ. Và cô còn có đứa con ốm yếu cần bảo vệ. Vì vậy cô đành đứng bất lực bên cửa sổ, lắng nghe người phụ nữ khóc, và tự lau đi nước mắt của mình.

“Mày nghĩ chế độ này là cuối cùng rồi à?” một gã trẻ tuổi quát. Mắt hắn tô phấn kohl[1] đen sì, thứ mỹ phẩm màu bóng đêm mà những tên lính Taliban hay dùng. “Đây không phải chỗ của Dr. Najibullah hay Mujahideen”, hắn nói, chiếc gậy lại giáng xuống lần nữa. “Chúng ta tin vào Sharia[2], luật đạo Hồi, và giờ đó là luật của mảnh đất này. Đàn bà con gái phải che mặt. Đây là lời cảnh cáo đấy.”

Cuối cùng những gã đàn ông quay lại xe và rời đi. Người phụ nữ trườn dậy để với lấy chiếc túi xách rơi trên phố và chầm chậm đi khập khiễng.

[1] Một thứ phấn đen đánh mi mắt của người A rập

[2] Đối với những người nói tiếng A rập, sharia là các quy tắc đạo đức và pháp luật tôn giáo của một tôn giáo tiên tri. Thuật ngữ sharia trong tiếng Anh phần lớn được xác định gắn với Hồi giáo. Sharia (luật Hồi giáo) đề cập đến một số vấn đề như tội phạm, chính trị và kinh tế, cũng như các vấn đề cá nhân như quan hệ tình dục, vệ sinh, chế độ ăn, cầu nguyện, nghi thức hàng ngày và ăn chay. (Theo Wikipedia)