Dịch một trò chuyện: Vincent Moon 

Hôm ni mình muốn đổi gió một chút, chia sẻ về những thứ mình đọc và nghe qua việc dịch. Tại vì ngại ngữ thì rất nhiều người giỏi, nên việc dịch đối với mình cũng như là một lần đọc và tham gia vào nó, đem nó đi nói về nó với người khác thôi.

Trong lúc lượn lờ thì được thảy cho bài phỏng vấn này. Bài rất là dài và mình chỉ dịch gần hết. Bài gốc ở đây: 

http://www.andofotherthings.com/2014/03/11/conversation-filmmaker-vincent-moon-hung-tran-onion-cellar/

Đáng ra mình định highlight nhiều nữa trước khi bắt đầu nhưng mà thôi, hôm nay hãy cứ nhâm nhi đã.

***

Với một chút rượu gạo (1), ngắm tàu đêm đi qua thành phố, Hung Tran (2) cùng nói chuyện với Vincent Moon. Ông này là một nhà làm phim độc lập. Hai người nói chuyện về những điều kì diệu, kì lạ. Về phim (đương nhiên), và về âm nhạc. Về tự do, về sức mạnh của internet trong việc bạn có thể làm điều gì bạn muốn với cuộc đời mình.

Thế giờ chúng ta nói chuyện gì?

: Thì, điều gì đã khiến anh đi vào thế giới của thứ âm nhạc truyền thống hơn, mang tính trải nghiệm hơn và rời xa khỏi việc làm những video nhạc rock và indie?

Tôi chẳng biết nữa. Cũng không phải một ngày đẹp trời tôi thức dậy và “giờ mình xong cái này rồi, mình sẽ bắt đầu với nhạc truyền thống”. Tôi chỉ xuôi theo dòng đời xô đẩy thôi.

Năm năm trước, tôi bước vào cảnh không nhà, và khi du lịch đến các nước tôi càng ngày càng hứng thú hơn với việc tìm hiểu văn hóa, không phải kiểu văn hóa được thông dịch của nhạc pop hay rock, mà mang đậm chất truyền thống thuộc về tập quán của họ. Đó là một quá trình dài. Nhưng lúc đó tôi không thực sự nghĩ về nó như thế, tôi cứ đi và lúc đó là sự tò mò về nơi mình đến.

Điều anh phải hiểu có thể là, chừng nào anh không dính líu đến tiền trong những dự án như thế này, chừng nào không có nhà sản xuất nào cả và về cơ bản là mình anh – thì anh có thể thực sự làm bất cứ điều gì mình muốn, và xuôi theo dòng chảy, tùy cơ ngẫu hứng.

: Giống như cuối cùng cũng tự do được làm tất cả những điều anh muốn làm?

Đúng đúng đúng. Nhưng thực sự ngay từ đầu tôi đã có tự do làm những điều tôi muốn khi không có tiền tham dự vào rồi. Tôi từng có đủ trải nghiệm cả tốt lẫn xấu khi làm việc với tiền trong một vài dự án, nhưng phần lớn là xấu. Nên tôi như là, “ồ được rồi mình có thể cứ đi và sống như thế này, không cần được trả tiền” – và tôi nghĩ là tôi làm được. Tôi nghĩ có thể tự mình tìm được cái sự cân bằng nhỏ bé đó, thế rồi tôi có thể tự do và làm những bộ phim như mình muốn. Và đó là cách tôi vẫn làm, cho đến hiện giờ.

Tôi không thực sự muốn thay đổi điều đó. Tôi muốn tiếp tục theo đuổi khám phá này, khám phá xem anh có thể đi bao xa mà không cần tiền đi theo. Tính đến nay tôi đã làm được khoảng 700 phim gì đó. Tôi có thể chứng minh rằng điều đó khả thi, và nếu mọi người hiểu điều đó và cố gắng rồi làm được thì sẽ rất tuyệt.

: Anh đã chi trả cho các chuyến đi như thế nào?

Dựa vào workshop, chiếu phim, quyên góp. Và nhờ vả nữa. Chỉ với sự giúp đỡ từ mọi người, giống như là “đến chỗ tôi đi rồi anh muốn ở bao lâu thì ở”, hoặc “tôi thực sự thích những bộ phim của anh, hãy để tôi mời anh uống nhé”. Tôi vẫn thấy thật bí ẩn và ngạc nhiên là sao mình có thể sống với ít ỏi như thế. Nhưng cùng lúc thì trong những chuyến đi dài tôi vẫn thường được trả tiền từ các dự án lớn. Tôi được mời đến liên hoan phim, liên hoan âm nhạc – họ trả tiền cho tôi đến và như kiểu:

“Rồi vậy anh sẽ ở lại 3 ngày phải không?”

“Không, tôi sẽ ở 3 tháng – nhưng đừng lo, chỉ cần đưa vé cho tôi thôi, phần còn lại để tôi.”

pexels-photo-220197

: Anh sẽ tiếp tục cách sống như vậy chứ?

Cho đến hiện tại thì nó vẫn rất tốt, và có tác dụng. Nhưng tôi vẫn nghĩ mình sẽ thay đổi lối sống một chút trong năm sau vì tôi muốn có gia đình và vì những thứ khác.

Tôi sẽ không làm nhiều phim nữa, không đi du lịch bạt mạng nữa. Tôi sẽ làm việc trong những dự án dài hơi hơn. Dành nhiều thời gian ở một nơi với gia đình hơn, và cố gắng đàu sâu hơn, làm việc nhiều hơn với các tổ chức, bảo tàng, phòng trưng bày hoặc gì đó. Nhiều người trong ngành thực sự được rót vốn rất nhiều, nhưng tôi không bao giờ thử làm như thế – tôi không thuộc về ngành công nghiệp phim một chút nào. Tôi không làm việc cho ngành công nghiệp nào cả. Tôi không muốn làm việc cho ngành công nghiệp nào cả. Tôi nghĩ đó là một cách tiếp cận cuộc sống rất chính trị và tôi chỉ muốn tiếp tục làm mọi thứ theo cách này – cách của riêng tôi – tôi không muốn giàu hay nổi tiếng gì hết.

:Anh đã diễn cho Les Siestes Electroniques ở Paris vào tháng 7, đó là lần đầu tiên anh làm thứ gì tương tự như thế phải không – một chương trình âm nhạc?

Ừ, và tôi thực sự hạnh phúc với những gì mình đã làm. Samuel có ý tưởng đó vì anh ấy đã theo dõi các tác phẩm của tôi, đặc biệt là những bản thu tôi làm ở khắp nơi trên thế giới. Đó là một thử thách thú vị. Tôi đã dành một tuần ở bảo tàng (de quai Branly), đào sâu các thứ và sắp xếp định hướng mọi thứ xung quanh chủ đề “phúc phần” (3), và những âm thanh tôi giới thiệu lấy cảm hứng từ những phúc phần khắp nơi trên thế giới.

Tôi ước mình có thể làm việc với âm thanh nhiều hơn, đúng vậy, chỉ âm thanh thôi. Kiểu như, âm nhạc là gì? Giới hạn của âm nhạc là gì? Âm thanh là gì? Thật tuyệt vời. Mọi thứ ấy. Nếu anh rộng mở đôi tai của mình. Mọi âm thanh đều thực sự là một niềm vui. Anh phải làm việc với đôi tai của anh.

(Có tiếng một đoàn tàu chạy qua – Vincent bảo “không còn gì tuyệt vời hơn” – rồi gần như im lặng.)

Tôi đã thực sự ngạc nhiên, ít nhất là về cái sự thật rằng thế giới mà chúng ta đang sống, có phải đến gấp 10 lần khả năng so với 10 năm trước, nếu xét về mặt công nghệ. Cùng lúc đó thì những rủi ro cũng ít đi. Tôi nhìn những người bạn xung quanh mình, tất cả họ đều thực sự sợ giải quyết mọi thứ, thay đổi mọi thứ, nhưng đó chính là thời khắc thích hợp nhất để trải nghiệm, anh biết đấy, anh thực sự có thể trải nghiệm rất nhiều với những công cụ đó (Vimeo và Bandcamp trên nền tảng internet).

Dù vậy chúng chỉ là công cụ thôi, nghĩa là chúng chưa bao giờ là một điểm dừng cả. Tôi đã phát hành nhiều thứ trên mạng trong hơn 10 năm rồi, không chỉ phim mà cả ảnh nữa, lúc nào cũng miễn phí. Nhưng tôi luôn thấy Internet là một cách tuyệt diệu để đơn thuần kết nối với người khác, để tổ chức tiềm năng con người – và đó là chức năng của nó. Nên tôi sử dụng nó rất cẩn thận, tôi không đăng nhiều thứ lên Facebook, tôi chỉ đăng khi đi đến đâu đó và muốn kết nối gặp gỡ với mọi người.

pexels-photo-50908

: Tôi nghĩ đó là một công cụ khá tốt để biết được những người mà anh sẽ chẳng bao giờ gặp nếu trong đời thực.

Nhưng cũng có lúc anh thực sự phải gặp họ đúng không? Và đó là phần tuyệt vời của câu chuyện. Khi anh thực sự gặp những người đó.

Ví dụ có lần tôi đến Armenia với 1-2 liên hệ gì đấy. Ban đầu thực sự rất khó để tìm được ai đó, nhưng rồi cuối cùng chỉ một ngày trước khi đi tôi gửi đại một tin nhắn lên Facebook và có được liên hệ từ 2-3 người ở đó. Thế rồi, chuyến đi của tôi, chỉ dài bảy tám ngày, nhưng đã thực sự trở nên rất tuyệt vời. Thông qua những liên hệ ban đầu đó tôi đã gặp được cả tấn người, làm được những bản thu không thể tin nổi trong một khoảng thời gian ngắn. Thật điên rồ. Tôi đã làm một phim lớn về âm nhạc ở đó. Những thứ thật sự rất tuyệt.

: Anh còn sử dụng các công cụ trên Internet như thế nào nữa?

Điều thú vị nhất về các công cụ đó là ngày nay, kết nối Internet ở bất cứ nước nào cũng đủ tốt để cho anh ít nhất là nghe nhạc. Bây giờ nhiều người sử dụng Internet như một phiên bản TV – TV 2.0 tốt hơn, nhưng rất sai lầm. Cái cốt lõi của Internet chính là sự đối lập với công nghệ truyền hình. Truyền hình là từ một trung tâm, thông tin được lan tỏa mà không thực sự nhận được phản hồi, còn trên Internet hoàn toàn trái ngược, không có ai là trung tâm duy nhất cả, tất cả mọi người đều là trung tâm, và tất cả đều có thể tương tác với người khác như vậy.

Nên đó là một công cụ phi chính chủ rất mạnh, một công cụ mạnh để thay đổi xã hội, và nó đã thay đổi rất nhiều phần trong xã hội nhưng nó còn có thể làm hơn thế, hơn thế rất nhiều, khi nói về việc mọi người sống cùng nhau, với tần suất cơ bản là hàng ngày.

: Vậy Internet là một thế lực của sự thay đổi?

Nó là một phần khổng lồ của sự thay đổi có thể được thực hiện trong xã hội của chúng ta, nhưng không may là tôi nghĩ xã hội sẽ không thay đổi nhiều như thế, bởi vì có quá nhiều người liên quan, quá nhiều người đang kiểm soát và những điều tương tự, và chúng ta sẽ không bao giờ được sống trong một thế giới yên bình. Nhưng, dù sao thì, chúng ta vẫn đang chiến đấu, với nụ cười trên môi.

: Anh nghĩ gì về sức mạnh của nghệ thuật – âm nhạc và phim ảnh và văn học nữa – những thứ đang truyền cảm hứng cho mọi người đi ngược lại cái thông thường, đi ngược lại những sức mạnh kiểu như vậy?

Tôi nghĩ đã luôn là như thế rồi. Nghệ sĩ lúc nào cũng ở tiền tuyến trong trận chiến. Và ngày nay chúng ta sống trong một thời khắc rất thú vị vì có thể kết nối với rất nhiều người.

Và còn, tôi nghĩ thật nguy hiểm với cách một số người nghĩ về cách mạng ngày nay. Chúng ta xem những thứ như Occupy Wall Street (4), Arab Sping (5) rồi tương tự. Và nhiều người hình như đang nghĩ cách mạng là một chuyển đổi lớn lao nào đó, kiểu như mọi người cùng nhau xuống phố và thay đổi mọi thứ, nhưng tôi không tin vào điều đó một chút nào cả. Tôi nghĩ đó là một trận chiến hàng ngày. Cách mạng phải diễn ra hàng ngày, từ chính cơ sở là cá nhân anh. Đó là những gì tôi cảm thấy khi nhìn thấy bạn bè mình thất vọng khi những phong trào Occupy đó không thành công thực sự. Họ có hi vọng, mọi người hi vọng rất nhiều, và rồi họ thất vọng với kết quả. Bởi vì trong quá nhiều lần mọi người nghĩ đến cách mạng… tôi nghĩ ý niệm về cách mạng ngày nay rất khác rồi, cách mạng mà ngày nay chúng ta phải chiến đấu thực sự rất yên lặng và kín đáo.

***

1: hay là rượu nếp nhỉ, mình không phải dân uống rượu nên cũng không rõ nữa

2: chưa tìm được tên tiếng Việt của người này, xin phép giữ nguyên bản tiếng Anh.

3: blessing

4: một phong trào chống lại bất bình đẳng kinh tế diễn ra vào năm 2011

5: chuỗi biểu tình, bạo động và bất bạo động diễn ra ở Trung Đông và Bắc Phi, bắt đầu năm 2010.

“Tôi thực sự nghĩ có hai phương thuốc mình luôn cần, một cho thể chất và một cho tâm hồn. Phương thuốc của thể chất là nước. Phương thuốc của tâm hồn là nói chuyện.”

Advertisements