Người thợ may của Khair Khana – Chương 1 phần 4

Tên/Title: The dressmaker of Khair Khana
Tác giả/Author: Gayle Tzemach Lemmon

Cập nhật:  Thứ 6 hàng tuần
Xem các phần khác và góp ý cho bản dịch tại đây

Chương 1 phần 4

Người mới đến và mọi thứ đổi thay

Kamila nghe thấy hai người bán hàng đang buôn chuyện trong ngày. […] Đầu tiên, một người đàn ông thấp bé với đầu hói và những nếp nhăn sâu, đang kể rằng em họ ông nói lực lượng của Massoud với những chiếc xe tải chất đầy đang lánh xa khỏi thủ đô. Người đàn ông còn lại lắc đầu ngờ vực.

“Chúng ta sẽ thấy rồi tiếp theo là điều gì”, ông ta nói. “Có lẽ mọi thứ sẽ tốt đẹp hơn, Inshallah ạ. Nhưng tôi cũng không chắc.”

Chỉ huy Admad Shah Massoud là Bộ trưởng Bộ quốc phòng lúc bấy giờ và là một anh hùng quân đội người Tajik đến từ thung lũng Panjshir, không xa Parwan, quê nhà của gia đình Kamila là mấy. Trong những năm kháng chiến chống Nga, chính quyền Dr. Najibullah đã bỏ tù bố của Kamila vì nghi ngờ ông hỗ trợ cho Massoud, người được biết đến như “Sư tử vùng Panjshir” và là một trong những chiến binh Mujahideen nổi tiếng nhất. […]

Mùa hè trước năm 1996, Massoud đã thề sẽ ngăn chặn cuộc tấn công của Taliban thậm chí khi những cuộc ném bom bắn phá tàn nhẫn thủ đô vẫn tiếp tục và Taliban thì chiếm hết thành phố này đến thành phố khác. Nếu binh lính của chính phủ thực sự đang “thu xếp đồ” rời khỏi Kabul, thì có thể Taliban thực sự không còn xa nữa. Cô nhấc lên bước chân nặng nề và dán mắt xuống đất. Không cần tìm thêm rắc rối nữa. Khi đến được cánh cổng kim loại màu xanh lá ở góc con đường chính khá đông đúc của Khair Khana, cô thở phào nhẹ nhõm. Cô chưa bao giờ thấy biết ơn việc sống gần bến xe buýt hơn lúc này.

Cánh cổng rộng màu xanh kêu rền vang khi đóng lại phía sau Kamila, và mẹ cô, bà Ruhasva, vội vã chạy ra ngoài khoảng sân nhỏ để ôm lấy cô con gái của mình. Bà là một phụ nữ nhỏ nhắn với những búi tóc trắng ôm gọn khuôn mặt tròn phúc hậu. Bà hôn lên hai má Kamila và kéo cô lại gần. Bà Sidiqi đã nghe tin đồn đại về chuyến “viếng thăm” của Taliban cả buổi sáng nay, đi đi lại lại trong phòng khách suốt hai giờ đồng hồ vì lo lắng cho sự an toàn của con gái.

Cuối cùng, khi đã trở về nhà bên gia đình và rời xa bóng tối, Kamila nằm xuống nghỉ trên một chiếc gối mượt như nhung ở phòng khách. Cô chọn ra một cuốn sách ưa thích, một tập thơ đã sờn, và thắp sáng chiếc đèn bão với một trong số những hộp diêm trắng đỏ mà gia đình cô để quanh nhà để phòng trừ. Năng lượng ở đây là một thứ xa xỉ; chỉ chập chờn không đoán trước khoảng một hai giờ một ngày, nếu có, và mọi người đã học cách thích nghi với cuộc sống trong bóng tối. Một đêm dài lại sắp đến với họ, và họ chờ đợi trong lo lắng với những điều sẽ xảy ra tiếp theo. Ông Sidiqi đã nói một chút khi ngồi xuống cạnh con gái kế bên chiếc radio lắng nghe tin tức của đài BBC London.

Chỉ cách đó 4 dặm thôi, chị gái của Kamila, Malika đang phải trải qua một ngày nhiều biến cố hơn nhiều.

“Mẹ, con thấy khó chịu”, Hossein nói.

Bốn tuổi, thằng bé là con thứ hai của Malika và là đứa dì Kamila rất quý. Cô sẽ chơi với nó trong sân nhà ở Khair Khana, cùng đếm những con dê hay cừu thỉnh thoảng đi qua. Hôm nay cơ thể nhỏ bé của Hossein đang phải chịu đau bụng và tiêu chảy, với tình trạng càng tệ hơn khi chiều về. Thằng bé nằm trên sàn phòng khách với một chiếc giường xếp từ gối mà mẹ Malika đã làm ở giữa chiếc thảm lớn màu đỏ. Nó thở ra nặng nhọc trong giấc ngủ chập chờn.

Malika đã chăm chú quanh Hossein mà không biết phải giúp con thế nào. Cô đang mang bầu vài tháng đứa thứ ba và cả ngày chỉ ở trong nhà, vì lưu ý đến lời cảnh báo của một người hàng xóm lúc sáng sớm khuyên nên nghỉ làm vì Taliban đang tới. Một cách rối loạn, cô vừa khâu ráp các mảnh của chiếc com lê đang làm cho người hàng xóm lại với nhau, vừa lo lắng nhìn tình trạng của Hossein đang ngày càng tệ. Những hạt mồ hôi đầy khắp trán thằng bé, tay chân của nó lạnh ngắt. Nó cần gặp bác sĩ ngay.

Từ trong tủ quần áo, Malika chọn ra chiếc chador (hay khăn trùm đầu) lớn nhất mà cô có. Cô cẩn thận không chỉ che phần đầu mà còn cả nửa dưới của khuôn mặt. Giống như phần lớn phụ nữ trí thức khác ở Kabul, cô luôn luôn choàng khăn che qua tóc và vắt qua vai. Nhưng hôm nay thì khác; nếu như Taliban đang thực sự trên đường đến Kabul, họ sẽ ra lệnh tất cả phụ nữ phải che chắn hoàn toàn bằng burqa dài, mà ở Dari gọi là chadri; loại khăn che không chỉ phần đầu mà còn toàn bộ khuôn mặt. Quy định này đã có ở Herat và  Jalalabad, nơi vừa rơi vào tay Taliban vài tuần trước. Vì không có chiếc burqa nào, chiếc khăn quá cỡ là thứ gần nhất với quy định của Taliban mà Malika có thể đáp ứng. Và nó sẽ phải đáp ứng được.

Khi em chồng cô từ căn hộ tầng trên xuống chăm sóc cho đứa con trai lớn, Malika ôm lấy Hossein và đưa nó vào trong chiếc áo choàng đen dài. Giữ con gần chiếc bụng to của mình, cô vội vã bước ra phía cửa vào con đường mười phút đi bộ tới phòng khám của bác sĩ.

Sự im lặng trên phố khiến Malika sợ hãi. Vào đầu buổi chiều hàng xóm của cô thường tụ tập quanh những nào là taxi, xe đạp, xe lừa, rồi xe tải, nhưng hôm nay phố phường hoàn toàn trống không.

Advertisements

Người thợ may của Khair Khana – Chương 1 phần 2

Tên/Title: The dressmaker of Khair Khana
Tác giả/Author: Gayle Tzemach Lemmon

Cập nhật:  Thứ 6 hàng tuần
Xem các phần khác và góp ý cho bản dịch tại đây

(Vì lí do cá nhân nên thời gian vừa rồi mình không đăng bài được, rất xin lỗi các bạn theo dõi)

Chương 1 phần 2

Người mới đến và mọi thứ đổi thay

Dù đã qua những năm tháng làm việc chăm chỉ và có kế hoạch đầy khả quan trong tương lai, nhưng sẽ không có lễ kỉ niệm hay chúc mừng nào tôn vinh thành tựu của Kamila. Cuộc nội chiến như mổ bụng các công trình kiến trúc công cộng và dân dụng của tầng lớp trung lưu, biến thành phố trở thành một mớ hỗn độn sụp đổ của đường xá, hệ thống nước vỡ, những tòa nhà đổ nát. Tên lửa được vận hành bởi những người chỉ huy cuộc chiến thường bay qua chân trời Kabul, rơi xuống đường phố của thủ đô và làm chết người dân một cách bừa bãi. Các sự kiện hàng ngày như lễ tốt nghiệp cũng trở nên quá nguy hiểm để chứng kiến, chứ chưa nói đến tham dự.

Kamila xếp tờ giấy chứng nhận phẳng phiu vào trong chiếc cặp tài liệu màu nâu cứng cáp và bước ra khỏi văn phòng người quản trị, bỏ lại đằng sau một hàng dài những người phụ nữ trẻ đang chờ đến lượt nhận bằng. Đi trong một hành lang sâu với những cửa sổ rộng sát mặt sàn trông ra cửa chính của Sayed Jamaluddin, cô lướt qua hai người phụ nữ đang say sưa trò chuyện giữa lối đi đông đúc. Cô không thể kìm khỏi việc nghe cuộc nói chuyện của họ.

“Nghe nói hôm nay họ sẽ đến”, người phụ nữ đầu tiên nói với bạn mình.

“Em họ tôi bảo họ đã đến bên ngoài Kabul rồi”, người kia thì thầm trả lời.

Kamila ngay lập tức hiểu “họ” là ai: Taliban, những người mà sự xuất hiện của họ giờ đã hoàn toàn không thể tránh khỏi. Tin tức ở thủ đô lan nhanh với một tốc độ đáng ngạc nhiên thông qua mạng lưới của những đại gia đình đã kết nối các tỉnh thành của Afghanistan với nhau. Tin đồn về sự xuất hiện của chế độ mới ngày càng không thể kiểm soát, và có những tiết lộ rằng phụ nữ đang gặp nguy hiểm. Tin đồn càng khó kiểm soát thì những vùng nông thôn xa xôi càng có thể tạo ra ngoại lệ cho những người phụ nữ trẻ của họ, nhưng Taliban đã nhanh chóng di chuyển để củng cố quyền lực ở khu vực đô thị. Cho đến nay họ chưa biết thất bại là gì.

Kamila đứng im lặng ở hành lang ngôi trường mà cô đã chiến đấu rất khó khăn để có thể bước vào, bất chấp mọi hiểm nguy, và lắng nghe cuộc hội thoại của hai cô bạn cùng lớp với cảm giác bất an dần xâm chiếm. Cô di chuyển đến gần hơn để có thể nghe họ nói chuyện rõ ràng hơn.

“Họ đã đóng cửa mấy trường nữ sinh ở Herat còn gì”, cô bạn mũi nhọn có nước da ngăm đen nói. Giọng cô chứa đầy sự lo lắng. Taliban đã giành được thành phố phía tây từ một năm trước. “Chị gái tôi nghe nói phụ nữ thậm chí còn không thể ra khỏi nhà một khi họ chiếm đóng. Trong khi sống thế này ở đây đã là tệ nhất với chúng ta rồi.”

“Thôi nào, có thể không đến mức đó đâu”, người bạn nắm lấy tay cô, trả lời. “Có thể thực ra họ mang chút hòa bình đến thì sao, cầu Chúa.”

Cầm cặp tài liệu chặt trong tay, Kamila vội vàng xuống tầng dưới để bắt chuyến buýt dài sẽ đưa cô về nhà mình ở khu Khair Khana.  Chỉ vài tháng trước đó cô còn đi bộ bảy dặm sau khi một tên lửa đâm xuống con đường ở Karteh Char, khu vực có trường của cô, làm hỏng mái của một bệnh viện cho lực lượng an ninh chính phủ và đình trệ dịch vụ xe buýt của thành phố cả buổi tối hôm đó.

Tất cả mọi người ở Kabul đều đã dần quen với việc tìm chỗ an toàn giữa những khung cửa hoặc dưới tầng hầm một khi nghe thấy tiếng kêu xé tai (mà giờ đã trở nên quen thuộc) của tên lửa đang đến gần. Một năm trước Viện đào tạo giáo viên đã chuyển địa điểm lớp học từ Karteh Char, nơi thường chịu thiệt hại bởi những vụ tấn công tên lửa và đạn cối, đến một nơi mà giám đốc Viện hi vọng rằng an toàn hơn ở một trường trung học Pháp đã-từng-sang-trọng dưới thị trấn. Không lâu sau đó thì, một tên lửa khác, cái này hướng đến Bộ Nội vụ, đã “hạ cánh” xuống ngay trước ngôi nhà mới của trường.

Tất cả những kí ức đó chạy đua qua tâm trí Kamila khi cô lên chiếc xe buýt “Millie” xanh nhạt rỉ sét đã từng là một phần dịch vụ của chính phủ và tìm vào chỗ ngồi của mình. Cô dựa vào chiếc cửa sổ lớn lấm tấm bùn và nghe những người phụ nữ quanh mình nói chuyện trong khi xe buýt bắt đầu di chuyển gập ghềnh qua những con phố đã bị xé nát của Karteh Char. Ai cũng có một phiên bản về ý nghĩa của chế độ mới đối với cư dân Kabul.

“Có lẽ họ sẽ mang đến sự bảo vệ”, một cô gái ngồi sau Kamila vài hàng nói.

Người thợ may của Khair Khana – Chương 1 phần 1

Tên/Title: The dressmaker of Khair Khana
Tác giả/Author: Gayle Tzemach Lemmon

Cập nhật:  Thứ 6 hàng tuần
Xem các phần khác và góp ý cho bản dịch tại đây

Chương 1 phần 1

Người mới đến và mọi thứ đổi thay

“Kamila Jan, tôi rất vinh hạnh được gửi đến cô giấy chứng nhận.”

Người đàn ông nhỏ bé với mái tóc màu xám, nếp nhăn sâu nói với giọng tự hào khi đưa cho người phụ nữ trẻ một tài liệu trông có vẻ chính thức. Kamila cầm tờ giấy và đọc:

Giấy này chứng nhận rằng Kamila Sidiqi đã hoàn thành thành khóa học tại Viện Đào tạo Giáo viên

KABUL[1], AFGHANISTAN

THÁNG 9 NĂM 1996

“Cảm ơn ông, Agha”, Kamila nói. Một nụ cười ấm áp xua tan băng giá xuất hiện trên gương mặt của cô. Cô là người phụ nữ thứ hai trong gia đình hoàn thành khóa học hai năm của trường Sayed Jamaluddin[2]; chị gái Malika của cô đã tốt nghiệp từ vài năm trước và giờ đang giảng dạy tại trường trung học ở Kabul. Nhưng dù sao thì, Malika cũng không phải đi đi về về tới lớp học với bom đạn và hỏa tiễn bắn phá không ngừng của cuộc nội chiến.

Kamila siết chặt tờ giấy quý giá. Khăn choàng đầu của cô được cuốn một cách bình thường, hơi trượt ra phía sau để lộ một vài lọn tóc xoăn đến ngang vai. Chiếc quần ống rộng màu tối chùm lên đôi giày đế thấp lấp ló phía dưới chiếc áo choàng dài chấm đất của cô. Phụ nữ Kabul vốn có tiếng tuân thủ nghiêm ngặt những giới hạn về may mặc ở đất nước truyền thống của họ, và Kamila cũng không phải ngoại lệ. Cho đến khi các lãnh đạo của phong trào chống Liên Xô, các Mujahideen (“chiến binh thánh”),  lật đổ chính quyền hậu thuẫn Moscow của Dr. Najibullah [3] vào 1992, thì rất nhiều phụ nữ Kabul đã đến thủ đô quốc tế[4] trong trang phục phương Tây, để lộ đầu của họ. Nhưng bây giờ, chỉ bốn năm sau đó, Mujahideen đã giới hạn những nơi công cộng và quần áo của phụ nữ trong phạm vi hẹp hơn, tách riêng khỏi văn phòng ủy với nam giới, khăn trùm đầu, và quần ống rộng, trang phục khiêm tốn. Phụ nữ Kabul, cả già và trẻ, đều theo đó mà mặc, dù rất nhiều người – như Kamila – đã làm theo luật một cách lạc quan với việc đi một đôi giày dưới chiếc áo choàng đen không hình thù.

Đó là một cuộc nổi dậy từ những năm 1950 và 60, khi những người phụ nữ Afghan thời trang bắt đầu lướt qua trang phục tao nhã như váy và áo vét phong cách châu Âu với khăn đội đầu được kết hợp một cách thông minh. Đến những năm 1970, sinh viên trường Đại học Kabul gây sốc với những người theo chiều hướng nông thôn bảo thủ bởi váy ngắn đến đầu gối và giày nhảy phong cách. Đó là những năm được xem như cao trào của các cuộc biểu tình trong trường đại học và sự náo động chính trị. Nhưng tất cả đều ổn trước thời của Kamila: cô được sinh ra chỉ hai năm trước cuộc đổ bộ Afphanistan của Liên Xô vào 1979, một sự kiện đã làm rộ lên cuộc chiến chống lại kéo dài hàng thập kỉ của người Afghan, đứng đầu bởi Mujahideen, lực lượng về sau đã lấy đi của người Nga đến giọt máu cuối cùng. Gần hai thập kỉ sau khi người Nga tràn vào Afghanistan, Kamila và bạn bè cô vẫn chưa được hưởng hòa bình. Sau khi quân Liên Xô thất bại và rút bỏ sự hỗ trợ cuối cùng dành cho Afghanistan vào 1992, những chiến binh thánh Mujahideen bắt đầu tranh đấu lẫn nhau  để giành quyền kiểm soát Kabul. Chỉ qua vài đêm, những khu phố dân cư trở thành chiến tuyến giữa những lực lượng bắn phá nhau từ cự ly gần.

Bất chấp cuộc nội chiến, gia đình của Kamila và hàng chục nghìn người Kabul khác vẫn đến trường và đến nơi làm việc như bình thường, trong khi phần lớn bạn bè và gia đình họ đến lánh nạn ở hai nước láng giềng Pakistan và Iran. Với tấm giấy chứng nhận mới trong tay, Kamila sẽ sớm bắt đầu học ở Viện Sư phạm Kabul, một trường đại học chung (cho cả nam và nữ) được thành lập vào đầu những năm 1980 khi Liên Xô đang tiến hành cải cách giáo dục, và chứng kiến sự mở rộng của các tổ chức nhà nước. Sau hai năm, cô sẽ có bằng cử nhân và bắt đầu việc giảng dạy ở Kabul. Cô hi vọng một ngày nào đó sẽ trở thành một giáo sư Dari[5] hay thậm chí có thể là văn học.

[1] Thủ đô của Afghanistan

[2]Tên của một nhà hoạt động chính trị và tư tưởng Hồi giáo vào những năm cuối thế kỉ 19, đặc biệt ở Trung Đông, Nam Á và châu Âu. Ông là một trong những người sáng lập chủ nghĩa Hiện đại Hồi giáo

[3] Dr. Mohammad Najibullah Ahmadzai, thường gọi là Najibullah hoặc Najib, Tổng thống Afghanistan từ 1987 đến 1992, khi các Mujahideen kiểm soát Kabul.

[4] Thủ đô có nhiều dân nhập cư từ khắp nơi trên thế giới

[5] Phương ngữ Ba Tư được nói ở Afghanistan, còn được gọi là tiếng Ba Tư Afghanistan